1. ASKORBAT (ASKORBİK ASİT) :
İzoaskorbik
asitin tuzu olan izoaskorbat, ki bu tuzların bir
çeşidi de C Vitaminidir, pratikte toksikolojik
açıdan emniyetli bir katı madde olduğundan amonyum
tuzu olarak (amonyum izoaskorbat) kullanılmaktadır.
Ana maddesi nispeten saf bir şekilde ticari ürün
olarak temin edilmektedir. Aktif maddesi buhar-uçucu
değildir (non-steam-volatile). Amonyum tuzu alkalin
kazan suyunda veya çok sıcak suda buhar uçucu
amonyağını bırakır. Bununla beraber, oksijen bağlama
etkisi bozulmaz, reaksiyon hızı ise, aktif
hidrazininkinden bir miktar daha fazladır. Oksijen
bağlama işlemi 20
ºC'de
ve 8 civarında pH seviyesinde başlayıp 100
ºC
ve 9 civarında pH seviyesinde maksimuma ulaşır.
2. KARBOHİDRAZÜR :
En
basit tabiriyle karbohidrazür, özellikleri hidrazine
çok benzeyen bir "hidrazin-üre" bileşiğidir. Bu,
genellikle toksikolojik açıdan emniyetli görülmeyen
bir katı olmasıyla beraber ambalajlama ve dozajlama
esnasında açık olarak kullanılabilmektedir.
Karbohidrazür, kazan şartlarında buhar-uçucu
hidrazin ve aynı şekilde uçucu olan karbondioksite
(karbonik asit) dönüşmekte ve bu nedenle herhangi
bir katı artık bırakmamaktadır. Bozunma reaksiyonu
150
ºC'de
başlamakta ve genellikle 170
ºC
civarında büyük ölçüde tamamlanmaktadır. Ham
kimyasal, çöktürmenin yol açtığı kirleticileri
nispeten içermemelidir. Uygulanan basınca dair
herhangi bir kısıtlama mevcut değildir.
3. DİETİLHİDROKSİLAMİN (DEHA) :
DEHA
hidroksilamin ile ilgili olup, alkalin bir sıvı
olarak tipik aminimsi bir kokuya sahiptir. Ticari
ürün şeklindeyken, diğerlerinin yanında, kısa
zincirli aminler ve aldehitler ihtiva etmektedir.
DEHA ve içerdiği bahsedilen kirleticilerin tümü
buhar-uçucudur. DEHA 550
ºC'
deki kızgın buharda dahi yer alabilmektedir; bu
nedenle, göreli olarak ısıl kararlılığa sahiptir.
Bununla beraber, basıncın 84 bar altında olması için
kısıtlama getirilmelidir. Oksijen bağlama etkisi 20
ºC'de
başlar, 40
ºC'de
açık bir biçimde yoğunlaşır ve 60
ºC
ve sonrasında oldukça iyi bir hale gelir. Bu etki,
pH değerinde bağlı olarak değişmektedir, Yaklaşık
olarak pH 9.5 - 10 aralığında iken reaksiyon piki
görülür ((a)'ya göre pH 11).
4. HİDROKİNON (HYDROQUINONE) :
Hidrokinon polihidrik fenoller grubunda
sınıflandırılması gereken bir katı maddedir. Esas
olarak, kimyasal nispeten düşük sıçan LD50
oral değere ve 2 mg/m3 gibi daha düşük
toksik sınıra sahiptir. Ticari ürün oldukça saf, "fotoğrafik
kalitede" temin edilmekte olup, basınca bağlı olarak
buhar-uçucudur. 1 mg/l hirokinon çözeltisinden
belirtilen basınçlara bağlı olarak buharlaşan
hidrokinon miktarları ise şöyledir : 20 bar (200
ºC)
: 0.02 mg/l; 40 bar (250
ºC)
: 0.07 mg/l; 62 bar (280
ºC)
: 0.1 mg/l; 83 bar (300
ºC)
: 0.2 mg/l; 103 bar (310
ºC)
: 0.4 mg/l. Reaktif, basınç aralığı 60 barın
üzerinde seyreden kazanlar için geliştirilmiş olup
düşük basınçlarda da kullanılabilir. 250ºC'den
itibaren bozunma başlar. İmalatçının aksini
belirtmesine rağmen, reaktif kullanımı 84 barın
altına sınırlandırılmalıdır.
Düşük sıcaklıklarda dahi, alkalin
ortamda, hidrokinon oksijenle nispeten daha hızlı
reaksiyona girmekte, kinon ilk oksidasyon ürünü
olarak meydana gelmektedir (daha düşük toksik seviye
- 0.4 mg/m3).
5. HİDROSÜLFİT :
Sodyum hidrosülfit sülfoksilik asit
tuzları için kullanılan eski bir isimdir. Alkalin
ortamda, sodyum sülfoksilat sodyum sülfit ve sodyum
trisülfata ayrışır. Her ikisi de sodyum sülfat
oluşturmak üzere oksijen ile reaksiyona girerler.
Buhar kazanlarında sülfürün olası ayrışması ve
sülfidin meydana gelmesi nedeniyle, 20 bar'dan büyük
basınçlarda reaktifin oksijen bağlaması amacıyla
kullanımı büyük sorunlar yaratmaktadır. Eş oranda
oksijen bağlama daha fazla reaktif kullanılarak
sodyum sülfit ile de sağlanabilmektedir.
6. METİLETİLKETOKSİM (MEKO) :
MEKO da hidroksilaminle ilgilidir ve
yanabilir organik sıvı olarak, tipik bir kokuya
sahiptir. Ticari ürün asgari düzeyde amin ve keton
ihtiva edebilir. MEKO ve içerdiği diğer maddelerin
tümü buhar-uçucudur. Ürüne kızgın buharda da
rastlanmıştır. Bununla beraber, 84 barın altı
basınçta kullanımı ile ilgili kısıtlama tavsiye
edilmelidir.
Saf
kimyasal oldukça yüksek LD50 değerine
sahiptir, bu nedenle toksik değildir. Hayvanlar
üzerinde yapılan testler reaktifin olası kanserojen
veya mutajen bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir.
Oksijen bağlama etkisi 80
ºC'nin
altında başlamayıp ancak 100ºC'den
sonra kabul edilebilir seviyeye ulaşır. 5 ve üstü pH
değerlerinde ise, bu etki kısmen de olsa pH değerine
bağlı olarak değişmektedir.
7. SÜLFİT (SODYUM SÜLFİT) :
Sodyum sülfit çok uzun zamandan
beri, sıvı fazda oksijen bağlamak için
kullanılmaktadır. Ticari ürün nispeten saf olup
buhar-uçucu değildir. 60 barın üzerindeki
basınçlarda ve artık dozaj miktarlarında çok daha
fazla gaz halinde sülfür dioksit ayrışmaya başlar.
Esas kimyasal yüksek sıçan LD50 oral
değerine sahiptir ve içme suyunu ıslah eden
kimyasallar yönetmeliklerine göre içme sularında
kullanılabilir. Oksijen bağlama etkisi oda
sıcaklığında (10 ºC'nin üstünde) başlar; pH
seviyesine neredeyse hiç bağlı değildir.